Биыл қазанның 19-ы Астана қаласында  «STEM Олимпиада – Білім берудегі инновациялар» атты мектеп оқушыларына арналған қалалық олимпиада өтеді. Білімді жастарды бір арнаға тоғыстыратын білім бәйгесі осымен сегізінші рет ұйымдастырылуда.

Олимпиаданың мақсаты – Қазақстан Республикасының білім беру ұйымдарындағы интеллектуалды дарынды оқушылардың зерттеу әлеуетін дамытуға жағдай жасау.

Олимпиаданы өткізу барысында: Оқушылар арасында өзекті пәндерге: инженерлік және жаратылыстану ғылымдарына қызығушылықты арттыру; «Инженерлік робототехника», «Бағдарламалау», «3D модельдеу» салаларында танымдық белсенділікті жандандыру; Шығармашылық қабілеттер мен тәжірибелік дағдыларды дамыту және Эксперименттік физика саласындағы ғылыми қызметке оқушыларымыз қызығушылықтарын арттыра алады.

Олимпиаданың негізгі ұйымдастырушыларының қатарында: Астана қаласының әкімдігі, «Astana Innovations» АҚ, Республикалық ғылыми-практикалық «Дарын» орталығының қолдауымен, Астана қаласының Білім басқармасы және «STEM Academia» ЖШС бар.

Қалалық олимпиадаға инженерлік робототехника, бағдарламалау, 3D модельдеу пәндері бойынша еліміздің әр өңірінен 8-11 сынып оқушылары білім додасында бақтарын сынай алады. Әр командада 3 қатысушыдан аспауы керек. Яғни, екі немесе үш адамнан тұратын командалар қатысуға рұқсат етіледі.

Қалалық STEM олимпиадасы қазанның 19-ы Quantum Tech School мектебебінде сағат 08:30 – 19:30 аралығында өтеді.

Білім бәйгесінде бақ сынайтын барша білімді көшбасшыларға сәттілік тілейміз! Білімнің көкжиегін STEM олимпиадасымен бірге көтерейік.

Сонымен, 2016 жылғы 27 қаңтардағы №83 бұйрығына өзгертулер енгізіліп сәуір айында №72 бұйрық бойынша педагогтерді аттестациядан өткізудің жаңа  ережесі шықты. Министр айтқандай қажетсіз тесттер алынып тасталды ма?!

Егер педагог болсаңыз жетістіктеріңізді қағаз түрінде жинап, дипломдарды көтеріп жүрудің қажеті жоқ. Себебі биылғы жылдан бастап сіздің қатысқан семинар, конкурс, жарияланым, оқушылардың қатысқан жарыстардың бәрі арнайы сайтқа жүктелетін болады. Бұл жаңалық өз кезегінде білім саласындағы академиялық адалдыққа қадам болмақ. Ақылы түрде өтетін жарыстардың сертификаттары мен дипломдары бұрын да айтылып жүргендей енді жарамсыз болмақ. Құжаттардың барлығына директордың мөрі мен қолы қойылғаннан кейін электронды түрде Egov сайтына жүктеледі. 

Жаңа аттесттаудың тағы бір ерекшелігі – категорияға тапсырушылар бір жылда бір тегін және бір ақылы тест тапсыра алады. Тестті өз пәні мен оқыту әдістемесі бойынша тапсырады, сұрақтар саны – 50 (пәндік білім – 30 сұрақ, оқыту әдістемесі – 20 сұрақ) «Педагог» санатын алу үшін – 50 пайыз (25 ұпай), «педагог-модератор» санатын алу үшін – 60 пайыз (30 ұпай), «педагог  – сарапшы» санатын алу үшін – 70 пайыз (35 ұпай), «педагог – зерттеуші» санатын алу үшін – 80 пайыз (40 ұпай), «педгог – шебер» санатын алу үшін – 90 пайыз (45 ұпай) жинау керек болады. Бұл жылғы ерекшелік пәндік білім мен оқыту әдістемесі жеке ұпай шкаласымен емес, бірге пайызды құрайды. Ескі ереже бойынша тест тапсыру барысында ереже бұзған педагогтер 5 жыл жаңа санатқа бере алмайтын болса, жаңа ереже бойынша тек 1 жыл. 

«Педагог-модератор» санатын білім беру мекемесінде құрылған арнайы сараптама комиссиясы беретін болды. «Болашақ» бағдарламасының түлектері, CELTA  сертикаты бар, Президенттің кадр резервіндегі тұлғалар тесттен босатылып, «педагог-модератор» санаты автоматты түрде беріледі. 

Қорыта айтқанда, жаңа ереже білім баласында ашықтық пен академиялық адалдықты қалыптастыруда себеп болады деп сенеміз. Алайда білім саласында қызмет ететін әрбір педагогтің ең негізгі  жетістігі – шәкірті екені анық.

Білім беруді жаңғырту, жаңа заманның талабына сай сабақ өту әрі педагогке міндет. Болашақта елдегі мамандардың сауатты, білімді болуы – бүгінгі оқушыдан бастау алады. Сол себепті білім беру жүйесінің сапалы болуына мемлекет назар аударып, бақылауға алу керек. Бүгінгі –  шәкірт, ертеңгі – дәрігер, инженер, мұғалім. 

Елімізде білім беру саласында қордаланып қалған, көп жылдар бойы шешімін таппай келе жатқан мәслелер бар. Бұл тақырыптарды біз өзіміздің Podcastime подкастымызда талқылап, арнайы мамандармен тереңінен қарастырып жүрміз. 

Мектептерде оқушыларға зертхана жасайтын кабинеттердің болмауы, алынған теориялық білімде практикалық түрде қолдана алмау, академиялық адалдықтық болмауы, педагогтердің құзіреттілігінің төмендігі, ауыл баласы мен қала баласының біліміндегі алшақтық, сабақтардың дәстүрлі өтуі… Үздіксіз тізе беруге болады. Бұл олқылықтың орын толтыратын толтыратын іс-шаралар, семинарлар мен конференциялар ұйымдастырылу керек. Соның бірі  – «Білім берудегі менеджменттің заманауи тенденциялары» конференциясы.

Еліміз тәуелсіздік алғаннан бері білім беру саласында бірнеше реформалар мен шешімдер қабылданды. Еліміздің «Білім туралы» заңында айтылғандай «оқытудың жаңа технологияларын енгiзу, бiлiм берудi ақпараттандыру, халықаралық ғаламдық коммуникациялық желiлерге шығу» басты міндетердің бірі деп айтылған.  Мемлекет басшымыздың 2022 жылдың 1 қыркүйектің жолдауына сүйене келе: «Орта білімнің сапасы – табысты ұлт болудың тағы бір маңызды шарты. Әрбір оқушының білім алып, жан-жақты дамуы үшін қолайлы жағдай жасалуға тиіс»,  біз STEM Academia компаниясы білім беру саласында жұмыс атқарып келеміз. Біз білім беру саласындағы оқу орындарымен және білім саласындағы мамандармен ынтымақтаса отырып, білім беру процесіне инновациялық тәсілдер мен озық технологияларды енгізу бойынша белсенді жұмыс істеудеміз.

Конференцияға ауыл мектептерінің басшылары,  білім саласынындағы эксперт мамандар, мектеп директорлары, мұғалімдер қатысады. Бұл конференция, ауыл мектебінің білім сапасын көтеру, заманауи технологиялар, білімдегі заманауи менеджмент, эмоционалды интеллект, көшбасшылық тақырыптарын ашық талқылауға және жаңа “өсу нүктелерін” табуға арналады.

Конференцияның спикерлері – АОО «Назарбаев зияткерлік мектептері» басқарама төрағасы, «Білім беру саласын тұрақты дамыту» қорының директоры  Данияр Токтарбаев, Ұлытау облысы білім басқармасының басшысы  Сафура Сейдуәлиқызы, Аstana Garden School негізін қалаушы және бас директоры Нұрмұхаммед Досыбаев, Қаныш Сәтбаев атындағы Binom School мектеп-лицейінің директоры Құралай Амангелдіқызы, Ұлытау облысы, Жаңарқа ауданы, Ақтау жалпы білім беру мектебінің директоры Арунов Мақсат,Qasbilim ұлттық лицейлер желісінің негізін қалаушы Аятжан Ахметжан, Эмоционалды интеллект бойынша тренер Асель Муратова, ROQED компаниясының директоры Мағжан Кистаубаев, Мониторинг жөніндегі менеджер Кеңшілік Сабыржан, STEM AcademiaМураталиұлы Залқарбек спикер болып, сессиялық тақырыптарға бөлінеді. 

Сіз де «Білім берудегі менеджменттің заманауи тенденциялары» конференциясынан қапы қалмаңыз…

Бұл сұрақтың жауабын 1991 жылы Америкалық қос ғалым Нил Гов пен Уильям Штраус берді. Ғалымдар әртүрлі уақытта туылған адамдардың ерекшелігіне, жас айырмашыығына қарап ұрпақтардың құндылығына негіздеп теория құрды және оған «ұрпақтар теориясы» деген атау берді.  

1901  – 1927 – Ұлы ұрпақ 

1928- 1945 – Үнсіз ұрпақ 

1946 – 1964 – Бэйби бумерлер 

1964 – 1980 – Х ұрпақ 

1981- 1996-  Ү ұрпақ (миллениалдар)

1997- 2010 – Z ұрпақ

2010- 2020 – Альфа ұрпақ

Әлеуметтанушы мамандар ұрпақтарды бұлай бөліп қарауға негіз жоқ десе, білім саласы, саясат пен сату саласында ұрпақтар теориясын кең қолданабастаған. Дегенмен ғалымдар бірнеше сауалнама нәтижесінде қазіргі ұрпақғаламторсыз заманға дейінгі кезеңдегі өз құрдастарынан әлдеқайда ересек, әріөзін «балалық шақтамын» деп санамайтынын айтқан. Бүгінгі мектепте сіз бен бізоқытып отырған щәкірттер – Z ұрпақ пен Альфа ұрпақ. Олардың ерекшелігін білубіздің оқыту үрдісімізді жеңілдетер еді. 

Z ұрпақ – жаңа технологияға тез бейімделгіш, заманауи трендтерденқалмауға тырысады. Технологиялық заманда өмір сүргендіктен есте сақтауқабілетін төмен. Ауызша не жазбаша ақпаратқа қарағанда визуалды ақпаратты тез қабылдайды, яғни сабақ беру барысында осы тұсты назарда ұстау керек. Ғаламтор, гаджеттер, смартфордан өмірілерінің бір бөлігіне айналған, табиғатынан – шығармашыл, креативке жақын келеді. 

Альфа ұрпақ – бұл ұрпақтың ерекшелігі ұзақ тыңдау, оқу қиынғы соғады, назары тез ауысады. Ғаламторсыз, гаджетсіз әлемді көрмеген ұрпақ десе де болады. Сабақта назарын аударып, қызығушылығын бір қалыпта ұстау үшін – интербелсенді әдістерді жиі қолданған дұрыс. Тілі шықпай немесе жүрмей тұрып қолындағы смартфонды қолдана алса таңқалмаңыз. 

Екі ұрпақты да оқытуда «нашар оқысаң, аула сыпырасың» деп қорқыта алмайсыз. Себебі, үйде отырып-ақ қолындағы телефонмен ақша табуға болатынін білетін ұрпақ өкілдері. Ең бастысы – өз заманыңыздың емес, өз заманының баласын оқыту басты мақсат!

                                                                              Муслманбекова Назерке

STEM Academia өз жұмысында ауыл мектептерін жабдықтаумен жиі кездеседі. Бүгін біз олардың дамуының негізгі мәселелерін, қалалықтардан айырмашылығы қарастырамыз.

1. Оқушылар саны аз. Қазақстанда ауыл мектептері мектептердің жалпы санының шамамен 75% құрайды. Бұл санның жартысы кадрлармен қамтамасыз етілмеген, бұл оқу процесін ұйымдастыруда қиындықтар туғызады. Мұғалімдер бірнеше ауылда сабақ беруі керек. Мұндай жұмысқа бәрі бірдей келісе бермейді.

2. Білікті кадрлар жетіспеушілігі. Көптеген мұғалім қалалық мектептерде жұмыс істегенді жөн көреді, өйткені онда жалақы жоғары және еңбек жағдайлары жақсы. Нәтижесінде ауыл мектептерінде біліктілігі жеткіліксіз мұғалімдер жұмысқа қабылданады, бұл білім сапасына кері әсерін тигізеді. Мұғалімдердің өз мамандықтарынан тыс пәндерді оқытуы сирек емес.

3. Қаржыландыр жетіспеушілігі. Ауыл мектептерін қаржыландырудың жеткіліксіздігі оқу материалдары жетіспеушілігіне, жабдықтар ескіруіне және инфрақұрылым тозуына әкеледі. Қазақстанда 1900 жылы пайдалануға берілген мектептер бар. Бұл мектептердің жағдайы, жұмсақ тілмен айтқанда, көп нәрсе қажет етеді. Суқұбыр жетіспеушілігі, жылу проблемалары, тозығы жеткен құрылыс құрылымдары – мұның бәрі шектеулі қаржыландыру нәтижесі.

4. Заманауи технологиялар жоқтығы. Ауыл мектептерінде жұмыс істейтін компьютерлер жетіспейді. Бір компьютерді 5 оқушы қолданады. Қаржыландырудың шектеулі болуына байланысты мектептер мұндай жабдықты ала алмайды. Сондай-ақ, көптеген мектептерде арнайы физика, биология және химия кабинеттері жабдықталмаған немесе жеткіліксіз. Ал мектептердің жартысына жуығы сапалы Интернетке қол жеткізе алмайды.

5. Халықтың көші-қоны. Қазақстанның көптеген ауылдық жерлерінде халықтың өмір сүру және еңбек жағдайларын жақсарту мақсатында ірі қалаларға қоныс аударуы байқалады. Бұл ауыл мектептеріндегі оқушылар санының азаюына әкеліп соғады және жоғарыда аталған тетіктерді іске қосады.

Бұл мәселелерді шешу мемлекет, қоғамдық ұйымдар мен оқу орындарының кешенді көзқарасын талап етеді. Қаржыландырудың ұлғаюы мектептерді заманауи жабдықтармен жабдықтауға және инфрақұрылымдық мәселелерді шешуге мүмкіндік береді. Ал ауыл мектептерін қолдаудың мемлекеттік бағдарламаларын әзірлеу білікті кадрларды тартуға мүмкіндік береді. Бұның бәрі ауыл балаларының білім беру сапасын арттырады және болашақта бүкіл ел үшін оң нәтиже беретіні сөзсіз.

Бұл жүйені жетілдіру және білім сапасын арттыруға жаңа мүмкіндіктер ашады.

STEM Academia бұл технологияның білім беру ортасына қалай еніп жатқанын айтып береді.

ЖИ-ті білім беруде нақты қалай қолдануға болады? Мысалы, мектепте ЖИ-ті келесідей қолдануға болады:

– Үй тапсырмаларын тексеру;

– Оқытушылар мен студенттердің уақытын басқару;

– Репетиторлық үшін;

– Жеке тәсілді қашықтықтан оқыту бағдарламасы ретінде;

– Тілдік жаттықтырғыш ретінде.

Соның жарқын мысалы ретінде энтузиастар әзірлеген Orator Nomad қазақ тілін онлайн оқыту симуляторы болды. Бұл сервис тілдерді үйрену жетістіктерін талдайды және жасанды интеллект технологиялары көмегімен жеке оқыту бағдарламасын қалыптастырады.

Білім беруде ЖИ-ті енгізудің негізгі міндеті мұғалімдерді алмастыру емес, ол – мұғалімдерді ЖИ-ке тапсыруға болатын күнделікті жұмыстан босатып, басқа да басым міндеттерге уақыт бөлу. Мұғалім бір оқушының үй тапсырмасын тексеруге 5-10 минут жұмсаса, жасанды интеллект оны 20-30 секундта орындайды. Мұндай жағдайда адамның зияткерлік ресурстарын пайдаланудан гөрі машинаға мұндай тапсырмаларды беру ұтымды болып көрінеді.

Техникалық прогресс жоғары білімді де айналып өткен жоқ. Қазіргі уақытта университеттерді цифрландыру, білім беру бағдарламаларына жасанды интеллектті енгізу және оқу орындарының күнделікті жұмысында жаңа технологияларды қолдану бойынша жұмыстар жүргізілуде.

Бағдарлама еліміздің жетекші университеттерінде деректерді талдау, машиналық оқыту және робототехника сияқты пәндер бойынша жүзеге асырылуда.

Өршіл мақсаттарға қол жеткізу үшін Қазақстан Республикасының Ғылым және Жоғары Білім Министрлігі Google, Coursera, Huawei, Amazon және Nvidia сияқты технологиялық алпауыттармен белсенді түрде ынтымақтасады.

Білім беруде жасанды интеллектті қолдану білім беру жүйесін модернизациялау және оның тиімділігін арттырудың жаңа перспективаларын ашады. Осы технологияларды дұрыс енгізу және қолдану біздің елімізде қол жетімді, икемді және сапалы білім алуға ықпал ете алады.

Бұл мақалада STEM Academia инклюзивтілікті енгізу процесі мен кезеңдері туралы әңгімелейді.

Инклюзияның негізгі аспектілері:

Әр бала ерекше;

Әр баланың тең құқықтары және әлеуметтік өмірге қол жетімділігі бар;

Бала құндылығы оның қабілеттері мен жетістіктеріне байланысты емес;

Барлық бала өзара қолдау мен достыққа мұқтаж;

Балалардың өзара әрекеттесуі олардың дамуына ықпал етеді.

Біздің елімізде мүмкіндігі шектеулі 160 мыңнан астам бала бар. Ал шамамен 20% – ы ғана инклюзивті білім беруге қатысады.

Бүгінгі таңда инклюзивті жағдайларды қамтамасыз ету үшін бірқатар проблема мен қиындықтар бар. Бұл оқытылған кадрлар жетіспеушілігі, материалдық-техникалық базаның нашарлығы, ерекше балалар ата-аналарының құрдастарының мазақ етуі мен қудалауынан қорқуы.

Білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасына сәйкес, 2025 жылға қарай барлық мектепке дейінгі және мектептік білім беру мекемелері мен колледж бен университеттердің шамамен 70%-ы арнайы білім алушыларға жағдай жасауы қажет.

Бүгінгі таңда инклюзивті білім беру мәселелерін шешу үшін не істелуде?

Инклюзивті ойындар арқылы оқыту процесі енгізілді, мұнда ерекше балалар қарапайым балалармен тең дәрежеде қатысады;

Адаптивті спорт әдістері жасалуда;

Оқытушының көмекшісі лауазымы құрылды;

Ерекше балаларға арналған қолдау бөлмелері ашылды.

Уақыт өте келе қазіргі ата-аналардың санасында инклюзивті білім беру идеясы өзгеруде. Ерекше адамдар бірте-бірте қоғамның бір бөлігіне айналуда, олардың құқықтары бірдей және қажеттінің бәріне қол жеткізе алады.

Алда білім беру мекемелеріне инклюзияны толық енгізу бойынша үлкен жұмыс күтіп тұр. Алғашқы қадамдар жасалды, бірақ бұл жеткіліксіз. Бұл бағытты қаржыландыруға мемлекеттің белсенді қатысуы, ерекше балалармен жұмыс істеуге арнайы дайындалған мұғалімдерді даярлау, сапалы материалдық-техникалық база мен әдістерді әзірлеу, сондай-ақ шетелдік тәжірибені пайдалану қажет.